De wetenschap van initiatief

februari 6, 2013

rabbitProactiviteit wordt steeds belangrijker voor organisaties. We willen medewerkers die initiatief tonen en vanuit zichzelf met oplossingen komen. Maar hoe krijg je mensen in die stand? Is het een kwestie van selectie, belonen, trainen of cultuur? Er zijn veel meningen, de grote afwezige is vaak wetenschappelijke kennis over het onderwerp. Met die kennis komen praktische oplossingen echter een stuk dichter bij.

Proactiviteit is een onderwerp dat – in ieder geval volgens de statistieken van mijn weblog – steeds meer leeft. De term ‘proactiviteit’ is nu de nr. 1 zoekterm waarmee mensen op mijn weblog komen (het weblog gaat overigens niet uitsluitend over proactiviteit). Ik zie het ook terug bij de vragen van klanten. In twee recente opdrachten stond proactiviteit centraal. De eerste kwam uit het bankwezen: hoe zorgen we dat financieel analisten meer proactief worden in hun communicatie met de instellingen. De tweede kwam vanuit de politie. Lees meer >>

Advertenties

Proactief of efficiënt?

juni 24, 2010

Organisaties hebben graag proactieve werknemers, iets dat ik ook dagelijks terugzie in de zoektermen waarmee mensen op mijn weblog terecht komen. De vraag is telkens hoe meer proactiviteit te stimuleren. Kijken we naar de wetenschap, dan is dit echter de verkeerde vraag.

In een klassiek experiment werden twee honden in verschillende kooien geplaatst. Wetenschappers zette op willekeurige momenten stroom op de vloer van beide hokken. Een van de honden had een hendel in zijn kooi waarmee de stroom in beide hokken uitgezet kon worden. Beide honden kregen dus evenveel stroomschokken, maar alleen de hond met de hendel had controle over de situatie. Een dag later werd het experiment herhaald. De hendel was weggehaald, maar beide kooien stonden open. Op het moment dat de stroom werd aangezet sprong de hond die eerder de hendel had er direct uit. De andere hond bleef echter zitten en onderging zijn lot. Wetenschappers hadden een fenomeen ontdekt dat aangeleerde hulpeloosheid wordt genoemd: neem een dier de controle over zijn situatie af en het wordt passief. Experimenten met andere dieren en zelfs mensen leverde exact dezelfde resultaten op. Aangeleerde hulpeloosheid is bijna even basaal als honger en dorst.

Voor honden is het geen normaal gedrag om in een kooi te blijven zitten terwijl de vloer onder stroom staat. Een gezonde hond springt er uit, het neemt initiatief. Willen we een proactieve hond, dan moeten we hem dus niet in een kooi zonder hendel zetten. Of beter, helemaal niet in een kooi zetten. Hetzelfde geld voor mensen in organisaties. Een gezonde werknemer wil presteren en zal initiatief nemen. De vraag is dan ook niet hoe werknemers meer proactief te maken, maar hoe te zorgen dat ze niet hulpeloos worden. Daarvoor moeten we beter naar de kooi kijken.

De kooi
Bedrijven worden steeds beter in wat ze doen. Door processen te optimaliseren kunnen producten en diensten steeds sneller en goedkoper worden geleverd. We betalen echter een prijs voor deze efficiëntie. Ons handelen wordt steeds meer beperkt door systemen en procedures. Meer efficiëntie betekent daarom vaak dat werknemers
minder controle over hun werk hebben. Het gevolg hiervan zien we in het experiment met de honden. De prijs is passiviteit.

Bedrijven geven die controle en efficiëntie niet graag op, maar zitten vervolgens wel in hun maag met de houding van medewerkers. Controle en efficiëntie lijken ook een veiliger investering dan iets ongrijpbaars als houding. Het is echter een kortzichtige investering. Het succes van moderne organisaties is in steeds hogere mate afhankelijk van ongrijpbare zaken als houding, creativiteit en betrokkenheid. Slimme organisaties hebben iets meer oog voor de psychologie van mensen, en iets minder voor de rekenmachine.

Ruimte voor presteren
De oplossing is niet simpelweg mensen meer ruimte te geven. We moeten mensen actief ondersteunen zodat ze die ruimte ook daadwerkelijk kunnen benutten. Minder aandacht voor urenverantwoording, meer voor de vraag of ze wel echt over alle middelen en mogelijkheden beschikken om het werk goed te doen. We moeten een goede kooi bouwen, of mensen helemaal uit de kooi halen.

–  Praktische oplossingen voor proactiviteit
–  Lees ook het boek Darwin voor Managers voor meer over hulpeloosheid en hoe omstandigheden te managen
– De Mindsetscan