De crisiskijk

november 7, 2013

crisisCrisis heeft niet alleen invloed op de portemonnee, maar ook op de manier waarop we in de wereld staan en hoe we tegen kansen en risico’s aankijken. Dit heeft ook gevolgen voor de beslissingen die we nemen en hoe effectief we zijn. Inzicht in dit subtiele psychologische mechanisme kan ons helpen beter naar onze uitdagingen te kijken.

Lees de rest van dit artikel »

Advertenties

Effectiviteit of zelfvertrouwen?

maart 13, 2011

Waarom geloven in jezelf goed is voor jezelf, maar niet voor de baas

Geloven in jezelf is de sleutel tot succes, zo leert menig zelfhelp guru ons. We hebben hier overigens weinig aanmoediging voor nodig. Mensen hebben onbedwingbare neiging om positieve gebeurtenissen zichzelf toe te rekenen en negatieve aan externe factoren (ik heb gewonnen omdat ik goed ben – ik heb verloren omdat de zon in mijn ogen stond). Ook onze capaciteiten schatten we te hoog in. Vrijwel iedereen vindt zichzelf een betere chauffeur dan gemiddeld, hetzelfde geld voor leiders, ouders, docenten en wie het ook nog meer gevraagd is.

Geloof in jezelf als sleutel tot succes
De verklaring voor dit soort zelfoverschatting is dat het ons het noodzakelijke zelfvertrouwen geeft om effectief te zijn. Geloven in jezelf als sleutel tot succes. Een aannemelijke verklaring. Er zit echter een probleempje aan. De neiging tot zelfoverschatting is zowel universeel als automatisch, we doen het vrijwel allemaal en zonder het door te hebben. Dit is een sterke aanwijzing dat het iets te maken heeft met het ontwerp van ons brein en dat het dus een product van evolutie is. Maar wat voor evolutionair voordeel hebben mensen bij het verkeerd inschatten van hun kansen en vermogens? Wanneer iemand zijn kansen om aan tijgers te ontsnappen te hoog inschat, neemt de kans toe dat hij een keer niet ontsnapt. Inaccurate informatie (over jezelf en de wereld) maakt je juist minder effectief. En dit is niet anders in onze moderne wereld. In een onderzoek werd bij beurshandelaren gekeken naar de mate waarin zij hun eigen controle inschatten. Wat bleek: hoe hoger de eigen controle werd ingeschat, hoe slechter ze het deden als handelaar.

Hoe kan evolutie een mechanisme inbouwen dat ons minder effectief maakt in de wereld?

Sociale propaganda
Het antwoord is sociale propaganda. Mensen hebben een groot evolutionair voordeel bij sociaal aanzien. Voor onze voorouders was je positie in de groep direct gerelateerd aan je kansen op voortplanting en overleven. We hebben daarom een evolutionair belang ons beter voor te doen dan we zijn. Maar wel op een manier die geloofwaardig is, anders verlies je juist aanzien. Veel gebeurtenissen in de wereld zijn complex en de oorzaak van succes en falen is vaak niet precies aan te wijzen. Waarom was jij vandaag succesvol in de jacht en niet je collega? Deze ambiguïteit biedt ruimte voor het ‘spinnen’ van een gebeurtenis. Wanneer we onszelf op aannemelijke wijze kunnen opwerpen als de oorzaak van (of in ieder geval een belangrijke factor in) succes, draagt dit bij aan je aanzien. Op vlakken waar minder ambiguïteit is, hebben mensen ook minder de neiging zichzelf te overschatten.

Een mooi voorbeeld van dit principe vinden we in Kuifje en de Zonnetempel. Kuifje en zijn vrienden zijn gevangen door Inca’s en door hen ter dood veroordeeld. Onze helden mogen wel zelf hun eigen executiedatum bepalen. Kuifje ondekt bij toeval dat er binnen afzienbare tijd een zonsverduistering zal zijn en vraagt die datum. Als hij, Haddock en professor Zonnebloem op de brandstapel staan, klaar om verbrand te worden, roept Kuifje de Zonnegod aan. Als de zon dan achter de maan verdwijnt buigen de Inca’s voor de almacht van Kuifje.

Jezelf voor de gek houden
Uiteraard zijn mensen beducht op dit soort opschepperij (iemand moet het aanzien wel verdienen). Om deze hobbel te nemen heeft evolutie de volgende stap in deze psychologische wapenwedloop genomen: zelfdeceptie. De meest effectieve manier om te liegen is het zelf geloven. We doen dit overigens niet expres, maar instinctief. Maar we kunnen instinct wel een handje helpen, door onszelf nog meer wijs te maken hoe geweldig we zijn.

Wat is de les van dit alles? Meer geloven in jezelf maakt je niet effectiever, eerder minder effectief. Je kunt jezelf echter wel beter verkopen en dat laatste is voor mensen vaak belangrijker. De relatie tussen performance en promotie blijkt ook lang niet zo sterk als we graag geloven. Dus het volgen van het advies van zelfhelp guru’s is zo gek nog niet. De vraag is wel of je als werkgever wilt investeren in dit soort training voor je mensen. Dat laatste is misschien minder slim.


Waarom het glas half leeg is

maart 16, 2010

Positief denken is een beetje verplichting geworden. Problemen zijn uitdagingen, in tegenslag schuilen kansen en laten we niet vergeten dat het glas half vol is, niet half leeg. Het zijn wijsheden die vooral vanaf de zijlijn worden geroepen. Er is echter een belangrijke reden waarom het glas vaak half leeg lijkt.

Wat is belangrijker, een banaan aan een boom of een tijger in de bosjes? Er is altijd wel weer een andere banaan, maar als het tegenzit is die tijger het laatste wat je ooit ziet. In onze evolutie was negatieve informatie veel belangrijker dan positieve. Kansen komen wel weer, maar problemen kunnen fataal zijn. Evolutie heeft er daarom voor gezorgd dat onze hersenen negatieve informatie op een andere manier verwerken dan positieve. Obstakels, problemen en gevaren krijgen een royale voorkeursbehandeling tussen onze oren. Deze voorkeursbehandeling zien we overal in terug. Mensen onthouden bijvoorbeeld negatieve ervaringen beter, herkennen boze gezichten sneller dan blije en we hebben ook meer negatieve dan positieve soorten emoties.

Gezond denken
Onze negatieve kijk zou je kunnen vergelijken met de voorkeur voor zoet en vet eten. Beide soorten eten zijn schaars in de natuur, maar bevatten wel belangrijke voedingsstoffen. Een sterke voorkeur voor zoet en vet eten hielp ons daarom te overleven. Maar dat was natuurlijk voor McDonalds. Nu leidt zoet en vet eten alleen tot overgewicht. De (nu) ongezonde voorkeur zit ingebouwd, daar kunnen we weinig aan doen. Wat we natuurlijk wel kunnen, is beter opletten wat we eten.

Negatief denken zit op dezelfde manier in in ons systeem gebouwd, en ook dit is een voorkeur die in onze moderne tijd niet meer echt functioneel is. Onze problemen zijn meestal minder fataal en positief denken werkt in onze moderne wereld daarom beter dan in de oertijd. Maar het is niet iets dat vanzelf gaat. Net als gezond eten vergt het discipline en bewust leven. Toch is het goed enigszins terughoudend te zijn met wijsheden.

Stuurlui helpen
De beste stuurlui staan niet voor niets aan wal. Wanneer je zelf niet in de situatie bevind en er dus niet direct door geraakt wordt, is het eenvoudig te zien dat het glas half vol is. De perceptie van degene die aan wal staat, is fundamenteel anders. Dat maakt het makkelijk praten. Voor de persoon in kwestie zijn motiverende kreten over glazen en kansen vaak een dooddoener. Een beetje zoals iemand met overgewicht vertellen dat je rauwkost ook als lekker kunt zien. Het is daarom beter hulp te bieden dan wijsheid.

Meer over evolutie en gedrag >>