Keuzes in tijden van crisis

maart 9, 2013

freud

Als psycholoog ben ik bekend met crisis. Niet zozeer psychologische crisis (ik ben geen therapeut), maar vooral economische. Gaat het economisch minder, dan is het mijn type expertise waar als eerste het mes in wordt gezet. Toen in 2008 de bankencrisis losbarstte werden vrijwel al mijn projecten gecanceld. Het softe gedoe rond zaken als motivatie, communicatie en leiderschap wordt toch vooral als luxe gezien. Neemt de druk op de marges toe, dan trekken organisaties zich terug in wat noodzakelijk is.

Lees de rest van dit artikel »

Advertenties

Interview urban country club

april 17, 2011

Hebzucht

december 8, 2008

“Greed is good”. Deze quote uit Oliver Stone’s Wall Street (1987) is actueler dan ooit, omdat deze mentaliteit vaak als de oorzaak van de kredietcrisis wordt gezien. Gordon Gecko, de hoofdpersoon in Wall Street verklaard zich nader: “Greed works. Greed clarifies, cuts through, and captures the essence of the evolutionairy spirit”. Bij mensen is het echter niet zo eenvoudig.

Zou jij een vriend een hypotheek verkopen waarvan je weet dat deze hem in de problemen zal brengen? Uiteraard niet. Evolutie heeft sociale instincten bij ons ingebouwd die ons er van weerhouden dit soort dingen te doen bij mensen uit onze eigen groep. Eerlijkheid is een menselijk instinct. Het stelt ons in staat de waarde van samenwerking op lange termijn te maximaliseren (ik help jou, een andere keer help jij mij en uiteindelijk zijn we beide beter af). Er zijn slechts een paar andere diersoorten die dit unieke principe hebben ontdenkt, waaronder chimpansees en vampier vleermuizen.

Waarom worden toeristen vaak bedonderd met prijzen? Omdat je ze waarschijnlijk nooit meer terugziet. Bedrog levert op korte termijn vaak meer op. Wanneer er geen lange termijn perspectief is, is dit biologisch gezien de beste oplossing. Eerlijkheid heeft ook alleen betrekking op je eigen groep, daarbuiten roven en moorden mensen er van nature stevig op los. Moord is een van de belangrijkste doodsoorzaken onder jager verzamelaars. Waarom delen als je iemand ook zijn hersens in kan slaan en hem bestelen? Oneerlijkheid is net zo goed een instinctieve reactie als eerlijkheid. Wat functioneel is, is afhankelijk van de situatie.

Moderne situatie
De kracht van onze moderne samenleving is dat we het gevoel van gemeenschap hebben weten uit te breiden naar de mensen die we niet kennen. Hierdoor heeft de winst van samenwerking enorm kunnen toenemen. Alle vooruitgang die we in de laatste paar duizend jaar hebben gezien is ontstaan omdat mensen op steeds grotere schaal en steeds intensiever samenwerken.

Vriendschap werkt omdat er vertrouwen is. Vooruitgang wordt mogelijk doordat er op steeds grotere schaal vertrouwen wordt gecreëerd, onder andere door wetten en straffen. Straf heeft niet tot doel gedrag te corrigeren, maar vertrouwen te creëren. Het geeft een signaal dat er een gemeenschap is die oneerlijkheid niet accepteert. Er kan alleen vertrouwen zijn als er ook consequenties zijn aan het schaden er van.

Topmanagers
Topmanagers van moderne organisaties hebben steeds minder binding met de organisaties waar ze voor werken. Vroeger klommen de grote bazen vaak op in de organisatie die ze leidden en waren zo een onderdeel van een gemeenschap. Tegenwoordig is er een markt voor topmanagers. Dit creëert een andere mindset tegenover de gemeenschap (organisatie) waarin (vanuit het instinct) het lange termijn belang minder zwaar weegt. We zien dit ook terug in het feit dat de gemiddelde levensduur van organisaties afneemt. Maar er is nog een ander gegeven dat vanuit evolutionair perspectief zeer belangrijk is; er zijn geen consequenties.

Een tijdje terug las ik dit berichtje op een nieuwssite “De directeur van Thuiszorg Amsterdam kreeg bij zijn ontslag een gouden handdruk mee van maar liefst 6,5 ton. De organisatie was zo goed als failliet, ontsloeg veertig mensen en had een miljoenenschuld”. De beloningsstructuur maakte dat het functioneren van de directeur geen zware consequenties had voor zijn eigen lange termijn belangen. Deze zijn immers afgedekt door de gouden handdruk en de afwezigheid van strafmaatregelen. Deze situatie geeft een duidelijke boodschap aan ons instinctieve brein; greed is good.

In het moderne bedrijfsleven wordt steeds meer een situatie gecreëerd die het slechtste in mensen bovenhaalt. De financiële constructies die aan de kredietcrisis ten grondslag liggen weerspiegelen een instinctieve reactie (greed) die in strijd is met het belang van de gemeenschap. En zoals we kunnen zien lijd de gemeenschap er ook daadwerkelijk onder. Het feit dat de verantwoordelijken niet hard gestraft worden schaad het vertrouwen alleen maar verder.

(uit een onderzoek van TNS/Nipo blijkt dat 89% van de ondervraagden vind dat bankiers die onzurgvuldig met spaargeld omgaan strafrechtelijk vervolgd moeten worden)

Meer weten over evolutie en werk: bestel hier Darwin voor Managers


Het toko principe

november 21, 2008

Door mijn Indische achtergrond ben ik altijd een groot liefhebber van de Aziatische keuken geweest. Als er ergens een nieuw wok restaurant of Thai opent ga ik altijd even eten of afhalen. Door de jaren heen is mij een patroon gaan opvallen. Veel kleinere restaurants beginnen erg goed, maar de kwaliteit van het eten loopt over de jaren vaak terug. Wat in de keuken gebeurd illustreert een probleem dat in veel bedrijven speelt.

De belangrijkste reden waarom de kwaliteit van het eten achteruit gaat is geld. Inkoop is duur, goede kruiden voor de Aziatische keuken zijn nog steeds duur, hetzelfde geldt voor goede groenten. Wanneer de winstmarges teruglopen is het dus verleidelijk te besparen op deze grote kostenpost. Door mijn opvoeding proef ik vrij snel dat er bepaalde kruiden worden weggelaten. Maar wanneer je minder vlees en goedkopere groenten op je bord krijgt weten de meeste mensen wel hoe laat het is. Vervolgens zie je de klandizie ook afnemen. Gaat de toko dan nog verder besparen op het eten, dan ontstaat een neerwaartse spiraal.

De kwaliteit van het eten is wat een restaurant onderscheid en wat mensen er aan bind. Het is daarom niet slim hier op te bezuinigen. Je doet afbreuk aan dat wat je toko juist succesvol maakt. Toch is dit wat ook veel bedrijven doen.

Een kennis van mij werkt als ontwerper bij een groot bedrijf. De afdeling moet betere cijfers laten zien en het management voert daarom de werkdruk stevig op. Er zijn geen extraatjes meer en van iedereen wordt verwacht dat ze overuren maken. Het gevolg is dat veel ontwerpers afhaken en hun heil elders zoeken. Het verloop op zijn afdeling is enorm, met als gevolg dat de kwaliteit van het werk afneemt.

Kwaliteit van service en producten is de belangrijkste voorspeller van toekomstig succes. Deze kwaliteit wordt weer bepaald door de creativiteit, inzet en kwaliteit van mensen. Toch zijn mensen vaak het eerste waar op bezuinigd wordt als het slecht gaat. De reden lijkt simpel; net als de groenten en kruiden zijn mensen de grootste kostenpost. Maar ze zijn ook wat de organisatie succesvol maakt.

Weerstand tegen risico’s
Waarom bezuinigen mensen op waar ze geld mee verdienen? Hier ligt een instinctieve weerstand tegen risico’s aan ten grondslag. In onze moderne wereld kan tegenslag vervelende gevolgen hebben, in de natuur kan het je dood betekenen. Biologisch gezien is het niet slim teveel risico te nemen en de mens is dan ook van nature terughoudend. Talloze experimenten laten zien dat wat je al hebt voor mensen meer waard is dan wat je zou kunnen hebben. Tien euro in je zak is meer waard dan 50% kans op 25 euro, tenminste voor een mens.

Wanneer je meer wilt verdienen zul je meer moeten investeren, niet bezuinigen. Dit is de essentie van ondernemen; de kosten gaan voor de baten uit. Maar investeren betekent per definitie risico nemen. Je hebt geen garantie dat je investering iets oplevert. Ondernemen is dus niet iets dat van nature komt bij mensen, het vergt visie en moed.

Veel moderne organisaties bejubelen ondernemerschap, maar drukken het in de praktijk de kop in door op zekerheid te spelen. Investeren in mensen is de sleutel tot succes, maar het is geen garantie. Bezuinigen op mensen levert daarentegen directe en aantoonbare resultaten op. De druk op dit soort directe en aantoonbare resultaten in combinatie met de menselijke weerstand tegen risico zorgen er voor dat veel organisaties net zo reageren als veel toko’s.

Meer weten over evolutie en werk: bestel hier Darwin voor Managers