Maslow of Darwin?

april 17, 2011

Motivatie is een belangrijke economische factor voor bedrijven. Bedrijven met meer gemotiveerde medewerkers doen het in elk opzicht beter dan bedrijven met ongemotiveerde medewerkers. Om motivatie te verbeteren moeten we wel weten hoe motivatie werkt. Falen hangt hier vaak direct samen met verkeerde aannames over wat motivatie is. Waarom we Maslow beter even kunnen vergeten en beter naar Darwin luisteren.

Wanneer ik managers vraag over motivatie gaat op een zeker moment altijd over de behoeftenhiërarchie van Maslow. Dit heeft mij altijd verbaast, aangezien de theorie al meer dan 60 jaar oud is en nooit met enig wetenschappelijk onderzoek is onderbouwd. Dat we vaak hier eindigen wil zeggen dat 60 jaar wetenschappelijk onderzoek weinig impact heeft gehad op de praktijk van management. Het wordt dus hoog tijd voor een nieuw paradigma. Wie ons hier beter op weg kan helpen dan Maslow is Charles Darwin.

Evolutie van motivatie
Evolutie draait in essentie om voortplanting, alles wat hier aan bijdraagt is belangrijk voor een dier. Wanneer een dier kan ontsnappen aan een roofdier betekent dit dat het meer kans heeft zich voort te planten (dood lukt dit niet). Het dier heeft dus een belang te overleven. Om dit te doen moet hij situaties herkennen die relevant zijn voor dit belang (bijvoorbeeld de aanwezigheid van een roofdier) en vervolgens moet hij getriggert worden om er vandoor te gaan. Dit hele proces van relevante situaties herkennen en gedrag triggeren gebeurd bij zoogdieren in het limbisch systeem, het deel van de hersenen dat verantwoordelijk is voor emotie. In mensen vormt dit emotionele systeem de basis voor motivatie.

Vanuit een biologisch (evolutionair) perspectief ontstaat motivatie uit het samenspel van belang en situatie. Het dier heeft altijd het belang te overleven, maar de motivatie te vluchten ontstaat pas op het moment dat zich een roofdier aandient. Motivatie kan nooit los gezien worden van situatie.

Bij een sociaal dier als de mens zijn de evolutionaire belangen zeer complex en veel aspecten van een situatie kunnen relevant zijn (meer over menselijke belangen). Samenwerking en wederzijdse steun waren voor onze voorvaderen bijvoorbeeld belangrijk voor overleven. Een goede reputatie verhoogt de kans dat mensen je willen helpen en met je willen samenwerken. Reputatie is daarom een evolutionair belang. Wanneer iemand iets negatiefs over je verteld is dit niet in je belang. Wat je doet en hoe je gemotiveerd raakt is echter afhankelijk van wie het verteld. Is het je baas, dan is de reactie misschien schaamte en motiveert het je harder te werken. Is het een concurrent, dan is de reactie mogelijk boosheid die je motiveert wraak te nemen. Dit is wat menselijke motivatie zo ingewikkeld maakt. We hebben een veelheid aan belangen en allerlei omstandigheden die hier van invloed op zijn.

Nogmaals Maslow
Volgens Maslow kunnen we behoeften hiërarchisch organiseren. Wanneer behoeften op een niveau zijn ingevuld gaan mensen zich op een volgend niveau richten. Pas wanneer ik mijn behoeften aan fysieke veiligheid heb ingevuld, ga ik mij richten op sociale aansluiting. En pas wanneer ik er bij hoor ga ik mij druk maken over mijn eigenwaarde. Maar waarom wagen mensen dan regelmatig hun leven voor sociaal aanzien? Vanuit een biologisch oogpunt gaat het niet om de volgorde (eerst dit dan dat), maar om situaties en hoe deze onze belangen raken. Soms weegt het belang van sociaal aanzien gewoon zwaarder dat dat van fysieke veiligheid. Overwegingen zijn hierbij niet rationeel, maar zijn voorgekookt door evolutie.

Motivatie managen
Motivatie ontstaat uit een samenspel van belang en situatie. Ik heb altijd een belang mijn kind te beschermen, maar de motivatie mijn kind te beschermen ontstaat pas wanneer het welzijn van mijn kind wordt bedreigd. Dit onderscheid is belangrijk wanneer we motivatie willen managen. Om motivatie te verbeteren moet je de verschillende belangen helder krijgen en onderzoeken hoe hier op in te spelen.

Een typisch belang in werk is sociale positie. Hoe kan een medewerker sociaal aanzien verkrijgen binnen de organisatie? Promotie en beloning zijn over het algemeen duidelijke signalen van sociale waarde. Maar welk type gedrag leid tot promotie en beloning? Is dit bijvoorbeeld handig politiek spel of professionele excellentie? En wanneer het excellentie is, welke kansen biedt een organisatie voor mensen om zich zo te ontwikkelen? Wanneer een organisatie hier een heel duidelijke boodschap geeft en duidelijke mogelijkheden creëert, zal de motivatie verbeteren.

Motivatie managen vergt een grondige kennis van de menselijke belangen en hoe situaties deze belangen raken. Kennis van evolutionaire psychologie helpt ons hier verder dan beloningsschema’s en beoordelingsmethodieken. Niet zelden blijven managers aan een dood paard trekken omdat ze de verkeerde theorie over motivatie aanhangen en niet zien wat het gedrag feitelijk drijft.

Links: Lees meer hierover in Darwin voor managers | Verbeter prestatie en motivatie in uw organisatie | Cursus brain based coachen

Advertenties