Eerst jezelf leiden, dan anderen

december 18, 2014

meditateOm een leider voor anderen te zijn, moet je eerst een leider voor jezelf zijn. Dit klinkt direct diepzinnig en waar, maar wanneer ik managers de exacte redenen vraag waarom dit zo is, blijkt het niet eenvoudig om een goed antwoord te geven. Een precies antwoord is echter belangrijk wanneer je leiderschapsontwikkeling effectief wilt inrichten, of gewoon zelf een betere leider wilt worden.

Lees de rest van dit artikel »

Advertenties

Goed leiderschap is een keuze

mei 10, 2014

bieberOm anderen te beïnvloeden kunnen we zowel dwingen als inspireren. In een onderzoek van het NIMEP samen met de VU universiteit en de Hogeschool Utrecht keken we naar hoe deze keuze gemaakt wordt. De uitkomsten bevestigden onze hypothese: goed leiderschap is een strategische keuze.

Lees de rest van dit artikel »


Drie vragen voor elke leider

april 28, 2013

caveman

Volgen uw medewerkers geheel vrijwillig en gemotiveerd uw aanwijzingen en voorbeeld, of luisteren ze alleen omdat u de baas bent? Soms is het moeilijk om goed het onderscheid te maken als leidinggevende, maar er is wel degelijk een diep en fundamenteel (ja, zelfs biologisch) verschil. Een gehoorzame medewerker luistert omdat u in een positie bent om iets voor (of tegen) hem of haar te doen. Volgen uw medewerkers vrijwillig, dan is er sprake van gezag. Gezag werkt een stuk prettiger dan gehoorzaamheid. Hebt u gezag, dan zijn er minder conflicten en is er minder stress, zowel bij uzelf als uw medewerkers. Medewerkers zijn ook meer betrokken en nemen meer initiatief, een half woord is vaak genoeg. Maar hoe ontwikkelt u gezag? De evolutionaire leiderschap theorie biedt hier antwoorden.

Lees de rest van dit artikel »


(Jezelf) Dienen?

februari 28, 2011

Waarom dienend leiderschap zowel noodzakelijk als onwaarschijnlijk is.

Dienend leiderschap heeft de toekomst. De belangrijkste reden is het groeiend aandeel hoogopgeleide professionals op de werkvloer. Traditioneel leiderschap doet het slecht bij deze groep. Zij zijn vanuit zichzelf gemotiveerd en willen presteren. Zij willen geen leidinggevende die commandeert en controleert, maar iemand die zorgt dat ze optimaal kunnen presteren. Een leider die faciliteert en feitelijk dus steun biedt. Dienend leiderschap dus.

Hoe realiseren we dit type leiderschap? Op zoek naar antwoorden kom je vooral veel opleidingen tegen en artikelen over wat zo’n dienende leider allemaal moet kunnen en doen. De wetenschap laat echter zien dat dienend leiderschap in de basis geen vaardigheid is, maar een keuze.

Wie dienen we?
Gedrag wordt in de basis bepaald door belangen en in relaties bepaalt  macht wiens belangen worden behartigd. Heeft de leider de macht, dan kan hij de groep gebruiken om zijn eigen belangen te behartigen. De groep dient dan de leider. Dit soort verhoudingen zien we bij de meeste sociale diersoorten. Gorilla Bokito is de baas van zijn groep, hij krijgt alle vrouwtjes en de beste hapjes. Maar wat nu als de groep de macht heeft? De positie van de leider is dan afhankelijk van zijn waarde voor de groep. Hij zal de groep moeten dienen, anders verliest hij zijn positie. Dit is dienend leiderschap en dit type leiderschap is uniek voor mensen. Gedurende zeker 2 miljoen jaar was het de norm bij onze soort.

Waar komen dominante leiders vandaan?
Welke stijl een leider kiest, dominant of dienend, is vooral afhankelijk van wie, als het er op aankomt, de macht heeft. Onze voorouders hadden vrijwel geen middelen om macht uit te oefenen over een hele groep en dienend leiderschap was de norm  (uitleg). In moderne organisaties heeft de leidinggevende echter wel de touwtjes in handen. Hij doet de beoordeling en ongehoorzaamheid kan grond zijn voor ontslag. Het gevolg is een meer dominante stijl van leidinggeven. Dit is geen bewuste keuze en heeft weinig te maken met karakter. Het is een instinctieve keuze die elk van ons als leider automatisch en onbewust maakt. Een veelheid aan sociaal wetenschappelijk onderzoek laat zien dat wanneer we een iemand binnen de groep iets meer macht geven, dit direct tot meer dominant en minder sociaal gedrag leidt. De focus verschuift naar het eigen belang. Traditionele hiërarchische organisaties stimuleren zo dominant leiderschap.

Dominant leiderschap is niet altijd onwenselijk. In tijden van crisis accepteren mensen dit type leiderschap instinctief. Democratie is weinig functioneel in het heetst van de strijd, dan heb je een sterke leider nodig die directief leidt. Dominante leiders willen dit gegeven nog wel eens misbruiken om hun eigen positie in stand te houden. Ze creëren een sfeer van crisis die hun leiderschap rechtvaardigt. Dit is de manier waarop dictators als Mubarrak decennialang aan de macht zijn gebleven. In organisaties zien we iets soortgelijks. De toenemende druk op kort- termijnresultaten creëert een soort kunstmatige crisis die om directief leiderschap schreeuwt. De dominante leider doet het goed in deze situatie.

Mooie woorden
Recent woonde ik een symposium over leiderschap bij. Een aantal wetenschappers en leiders van grote organisaties spraken hier over dienend leiderschap. De wetenschappers lieten aan de hand van voorbeelden en experimenten zien dat de stijl van leidinggeven (dienend versus dominant) vooral bepaald wordt door de situatie (bijvoorbeeld schaarste of aanwezigheid van machtsmiddelen). De leiders vertelden op hun beurt over hoe zij in hun eigen organisaties luisterden naar hun mensen en zich ten dienste van de organisatie opstelden. In de paneldiscussie tussen de leiders ging het vooral over wat zo’n dienende leider allemaal moet kunnen en doen. Het punt dat de wetenschappers eerder maakten werd volledig genegeerd. Biologisch gezien niet geheel onbegrijpelijk.

De reden waarom Bokito in 2007 uitbrak en een vrouw zwaar toetakelde was dat de vrouw hem langdurig bleef aankijken (in een poging telepathisch contact te maken). Voor het dominante mannetje Bokito was dit een directe bedreiging van zijn dominante positie. Wie macht heeft, heeft een fundamenteel biologisch belang hier aan vast te houden. Dit simpele gegeven maakt het onwaarschijnlijk dat leiders echt gaan doen wat noodzakelijk is om dienend leiderschap te realiseren. De meeste leiders sturen hun managers liever naar een cursus dan de machtsstructuren aan te tasten waar zij uiteindelijk zelf van profiteren. Zolang leiders liever mooie woorden spreken over dienend leiderschap dan het noodzakelijke te doen is echt dienend leiderschap onwaarschijnlijk..

De wetenschap laat echter zien dat dienend leiderschap in de basis geen vaardigheid is, maar een keuze.

7 Sleutels tot leiderschap

februari 15, 2011

Hoe wordt je een effectieve leider? De evolutionaire leiderschapstheorie (ELT) geeft ons een aantal aanwijzingen.

1.    Begrijp leiderschap
Leiderschap heeft altijd een belangrijke rol gespeeld in de menselijke evolutie. Ons brein is voorgeprogrammeerd om te bepalen wie te volgen en wie niet (leiders werden bij onze voorouders altijd gekozen). We doen dit snel, automatisch en onbewust. Een belangrijke rol in dit proces spelen zogenaamde leadership acceptance cue’s (LAC’s), aanwijzingen waar onze hersenen extra gevoelig voor zijn. Een goed begrip van deze aangeboren mechanismen is belangrijk om te begrijpen voor welke uitdaging je staat en hoe je rol als leider in te vullen (meer over ELT op wikipedia).

2.    Vind je niche
Wie leidt, dat verschilt per situatie. In tijden van crisis kijken we bijvoorbeeld naar de sterke man, in meer stabiele tijden hebben meer sociale eigenschappen de voorkeur. Verschillende omstandigheden vergen verschillende type leiders. De match tussen persoonlijkheid en situatie is daarom een belangrijke LAC. Om een goede leider te worden moet je je eigen niche vinden, de situatie waarin je het beste tot je recht komt en mensen dus eerder de neiging hebben je te volgen (meer over types en situaties).

3.    Ontwikkel persoonlijk leiderschap
Een algemene eigenschap van leiders is focus. Een leider weet waar hij staat en wat belangrijk is. Hierdoor straalt hij het vertrouwen uit dat anderen vertrouwen geeft. Maar hij straalt dit niet alleen uit, hij heeft ook echt het zelfvertrouwen om initiatief te tonen en beslissingen te nemen. Een leider durft risico te nemen en neemt verantwoordelijkheid voor fouten.

4.    Ken je plek
Leiderschap is niet altijd noodzakelijk, vaak kunnen mensen het prima zonder een leidinggevende. Een belangrijke LAC is of leiderschap in een situatie relevant is. Wanneer iemand de baas speelt wanneer dit geen toegevoegde waarde heeft, ontstaat weerstand bij mensen. Een effectief leider weet wanneer hij in actie moet komen en wanneer hij zich op de achtergrond moet houden. Hij kent zijn plek.

5.    Creëer waarde
Menselijk leiderschap is ontstaan omdat een leider de groep effectiever maakte. Wanneer een activiteit initiatief of coördinatie vereist, doet een groep met een leider het beter dan een groep zonder. Of iemand die toegevoegde waarde ook echt kan leveren is een belangrijke LAC. Zien ondergeschikten je als iemand die hen helpt hun werk beter te doen, of als een sta-in-de-weg? Om gezag te krijgen moet je mensen ondersteunen en ze niet in de weg lopen.

6.    Toon respect
Wanneer je de baas bent kun je makkelijk misbruik maken van die positie, maar zulk gedrag is natuurlijk een risico voor de groep. Integriteit is daarom een belangrijke LAC. Een leider die zich niet aan afspraken houdt (wat in de moderne praktijk veelvuldig gebeurt) verliest direct gezag. Let er op dat je jezelf niet beter of belangrijker voelt dan de mensen aan wie je leiding geeft (het is overigens ook heel menselijk dit wel te doen). Let er extra op dat je jezelf aan afspraken houd en mensen eerlijk behandelt. Gezag valt of staat hiermee.

7.    Blijf jezelf ontwikkelen
Leiderschap is niet iets dat je wel of niet in je hebt. Sommige situaties passen je beter dan andere (punt 2) en sommige mensen pakken een leidende rol makkelijker op (punt 3). Maar voor iedereen geldt dat goed leiderschap een leerproces is. Je moet leren je plek te vinden (punt 2) en je plek te kennen (punt 4). Je moet leren je eigen focus te vinden (punt 3) en waarde voor anderen te creëren (punt 5). En je moet leren anderen te begrijpen en te respecteren (punt 6). Soms zijn mensen op jonge leeftijd al echte leiders, anderen zijn dat pas op latere leeftijd. Maar dit zegt niets over de waarde en kwaliteit van iemands leiderschap.

Training en ondersteuning | Meewerken aan wetenschappelijk onderzoek


Presentatie natuurlijk leiden

februari 14, 2011

Hoe is leiderschap ontstaan en wat betekent dit voor ons? Korte presentatie op Darwinworks >>


Evolutionair leiderschap op Wikipedia

januari 28, 2011

Er is nu een pagina over de evolutionaire leiderschap theorie (ELT) op wikipedia:

Evolutionaire leiderschap theorie beschrijft leiderschap vanuit een evolutionair perspectief. De evolutionaire psychologie gaat er van uit dat ons denken, voelen en doen het product zijn van aangeboren psychologische mechanismen. Deze mechanismen zijn geëvolueerd omdat ze de mens in staat stellen effectief om te gaan met uitdagingen die (direct of indirect) belangrijk zijn voor voortplanting en overleven (reproductief succes). De Evolutionaire leiderschap theorie stelt dat zowel leiden als volgen zijn geëvolueerd omdat zij van belang waren voor reproductief succes.

Lees verder >>