Goed leiderschap is een keuze

mei 10, 2014

bieberOm anderen te beïnvloeden kunnen we zowel dwingen als inspireren. In een onderzoek van het NIMEP samen met de VU universiteit en de Hogeschool Utrecht keken we naar hoe deze keuze gemaakt wordt. De uitkomsten bevestigden onze hypothese: goed leiderschap is een strategische keuze.

Lees de rest van dit artikel »

Advertenties

Nieuw boek: Gezag. Lees hier de inleiding

december 12, 2012

gezagDe publicatie van Gezag (Wildschut, van Vugt) nu te koop! Hier een sneak preview:

Lees hier de inleiding >>

Bestel op managementboek >>


Evolutionair leiderschap bij de Baak

oktober 11, 2011

Recent heb ik bij de Baak een gesproken over evolutionaire leiderschapstheorie, een benadering van leiderschap vanuit de evolutionaire psychologie. Hier een bloemlezing van reacties van deelnemers. Lees meer >>


Interview urban country club

april 17, 2011

(Jezelf) Dienen?

februari 28, 2011

Waarom dienend leiderschap zowel noodzakelijk als onwaarschijnlijk is.

Dienend leiderschap heeft de toekomst. De belangrijkste reden is het groeiend aandeel hoogopgeleide professionals op de werkvloer. Traditioneel leiderschap doet het slecht bij deze groep. Zij zijn vanuit zichzelf gemotiveerd en willen presteren. Zij willen geen leidinggevende die commandeert en controleert, maar iemand die zorgt dat ze optimaal kunnen presteren. Een leider die faciliteert en feitelijk dus steun biedt. Dienend leiderschap dus.

Hoe realiseren we dit type leiderschap? Op zoek naar antwoorden kom je vooral veel opleidingen tegen en artikelen over wat zo’n dienende leider allemaal moet kunnen en doen. De wetenschap laat echter zien dat dienend leiderschap in de basis geen vaardigheid is, maar een keuze.

Wie dienen we?
Gedrag wordt in de basis bepaald door belangen en in relaties bepaalt  macht wiens belangen worden behartigd. Heeft de leider de macht, dan kan hij de groep gebruiken om zijn eigen belangen te behartigen. De groep dient dan de leider. Dit soort verhoudingen zien we bij de meeste sociale diersoorten. Gorilla Bokito is de baas van zijn groep, hij krijgt alle vrouwtjes en de beste hapjes. Maar wat nu als de groep de macht heeft? De positie van de leider is dan afhankelijk van zijn waarde voor de groep. Hij zal de groep moeten dienen, anders verliest hij zijn positie. Dit is dienend leiderschap en dit type leiderschap is uniek voor mensen. Gedurende zeker 2 miljoen jaar was het de norm bij onze soort.

Waar komen dominante leiders vandaan?
Welke stijl een leider kiest, dominant of dienend, is vooral afhankelijk van wie, als het er op aankomt, de macht heeft. Onze voorouders hadden vrijwel geen middelen om macht uit te oefenen over een hele groep en dienend leiderschap was de norm  (uitleg). In moderne organisaties heeft de leidinggevende echter wel de touwtjes in handen. Hij doet de beoordeling en ongehoorzaamheid kan grond zijn voor ontslag. Het gevolg is een meer dominante stijl van leidinggeven. Dit is geen bewuste keuze en heeft weinig te maken met karakter. Het is een instinctieve keuze die elk van ons als leider automatisch en onbewust maakt. Een veelheid aan sociaal wetenschappelijk onderzoek laat zien dat wanneer we een iemand binnen de groep iets meer macht geven, dit direct tot meer dominant en minder sociaal gedrag leidt. De focus verschuift naar het eigen belang. Traditionele hiërarchische organisaties stimuleren zo dominant leiderschap.

Dominant leiderschap is niet altijd onwenselijk. In tijden van crisis accepteren mensen dit type leiderschap instinctief. Democratie is weinig functioneel in het heetst van de strijd, dan heb je een sterke leider nodig die directief leidt. Dominante leiders willen dit gegeven nog wel eens misbruiken om hun eigen positie in stand te houden. Ze creëren een sfeer van crisis die hun leiderschap rechtvaardigt. Dit is de manier waarop dictators als Mubarrak decennialang aan de macht zijn gebleven. In organisaties zien we iets soortgelijks. De toenemende druk op kort- termijnresultaten creëert een soort kunstmatige crisis die om directief leiderschap schreeuwt. De dominante leider doet het goed in deze situatie.

Mooie woorden
Recent woonde ik een symposium over leiderschap bij. Een aantal wetenschappers en leiders van grote organisaties spraken hier over dienend leiderschap. De wetenschappers lieten aan de hand van voorbeelden en experimenten zien dat de stijl van leidinggeven (dienend versus dominant) vooral bepaald wordt door de situatie (bijvoorbeeld schaarste of aanwezigheid van machtsmiddelen). De leiders vertelden op hun beurt over hoe zij in hun eigen organisaties luisterden naar hun mensen en zich ten dienste van de organisatie opstelden. In de paneldiscussie tussen de leiders ging het vooral over wat zo’n dienende leider allemaal moet kunnen en doen. Het punt dat de wetenschappers eerder maakten werd volledig genegeerd. Biologisch gezien niet geheel onbegrijpelijk.

De reden waarom Bokito in 2007 uitbrak en een vrouw zwaar toetakelde was dat de vrouw hem langdurig bleef aankijken (in een poging telepathisch contact te maken). Voor het dominante mannetje Bokito was dit een directe bedreiging van zijn dominante positie. Wie macht heeft, heeft een fundamenteel biologisch belang hier aan vast te houden. Dit simpele gegeven maakt het onwaarschijnlijk dat leiders echt gaan doen wat noodzakelijk is om dienend leiderschap te realiseren. De meeste leiders sturen hun managers liever naar een cursus dan de machtsstructuren aan te tasten waar zij uiteindelijk zelf van profiteren. Zolang leiders liever mooie woorden spreken over dienend leiderschap dan het noodzakelijke te doen is echt dienend leiderschap onwaarschijnlijk..

De wetenschap laat echter zien dat dienend leiderschap in de basis geen vaardigheid is, maar een keuze.

To NLP or not…

januari 29, 2011

Mijn eerste kennismaking met NLP was toen ik na mijn studie ging werken. Neurolinguïstisch programmeren deden ze, mijn nieuwe collega’s. Een fractie van een seconde dacht ik met vakgenoten te maken te hebben. Mijn eigen achtergrond is cognitieve- en neuropsychologie, dus daar zat in ieder geval een linguïstische overlap. De term NLP kwam mij echter onzinnig over, een oneigenlijk gebruik van wetenschappelijke termen om iets mooier te laten lijken dan het is. Mijn nieuwe collega’s leken echter grote waarde te hechten aan deze methode, dus besloot ik mij over mijn eerste scepsis heen te zetten.

Ik begon te begrijpen waarom mijn collega’s zo enthousiast waren. NLP is een duidelijk methode met een aantal praktische technieken waar de beoefenaar mee in de weer kan. En er wordt een belangrijk punt gemaakt: onze overtuigingen vormen onze perceptie van de wereld en onszelf. Je bewust worden van waarom je op een bepaalde manier denkt en hoe je anders kunt denken is cruciaal voor persoonlijke verandering. Het blootleggen van overtuigingen en denkpatronen (modellen, schema’s etc.) vormt ook een centraal element in cognitieve therapie. Hier vond ik ook veel herkenning. Niet vreemd, want NLP is immers ook ontstaan vanuit de cognitieve psychologie.

De maakbare mens
NLP is zo’n 40 jaar geleden ontstaan in de beginfase van de cognitieve psychologie, een tijd waarin het idee van maakbaarheid hoogtij vierde. Het heersende dogma (overtuiging!) was dat alles is aangeleerd. Taal (het linguïstische) speelde hier een belangrijke rol in. Volgens verschillende denkers vormt taal onze realiteit. Zo zouden er bijvoorbeeld volkeren zijn die bepaalde kleuren niet zien omdat ze er de woorden niet voor hebben. Het is een optimistische overtuiging, het betekent dat we onszelf kunnen verbeteren en onze realiteit kunnen veranderen.  Een mooi voorbeeld zag ik laatst in de film Shallow Hal (2001). NLP exponent Tony Robbins, die in de film zichzelf speelt, legt de hoofdpersoon (de oppervlakkige Hal) uit dat ons schoonheidsideaal aangeleerd is en iets dat we kunnen veranderen.

Neuro-evolutie
De wetenschap heeft niet stilgestaan sinds NLP zo’n 40 jaar geleden zijn eigen weg ging. Vooral in de laatste 20 jaar heeft hersenonderzoek en het toepassen van evolutionaire principes in de psychologie tot een revolutie geleid in het denken over de menselijke geest. We weten onder meer dat ook mensen die geen woord voor de kleur rood hebben, wel degelijk de kleur rood zien. We weten ook dat schoonheidsidealen (wat mannen en vrouwen daadwerkelijk aantrekkelijk vinden, niet wat modeontwerpers graag zien) bijzonder universeel zijn. Zo universeel zelfs dat je ze kunt uitdrukken in wiskundige formules. Hoe we informatie verwerken lijkt niet zozeer bepaald te worden door ons wereldbeeld, maar vooral door hoe evolutie onze hersenen heeft vormgegeven. Mensen hebben bijvoorbeeld een neiging naar het negatieve, negatieve informatie verwerken we sneller en onthouden we beter. Dit heeft niks te maken met een negatieve kijk die we aangeleerd hebben. Het komt dat op een fysiologisch niveau negatieve informatie een voorkeursbehandeling krijgt. Het zit in de fysieke structuur van de hersenen (uitleg).

Deze ingebouwde patronen zijn meer dan primitieve reacties, het kan een manier van kijken, interpreteren en voelen zijn. Dit soort structuren bepalen bijvoorbeeld wat we eerlijk vinden, waar we boos over worden, wat we vies vinden en wat we aantrekkelijk vinden. Dit soort patronen zijn ook niet linguïstisch. Ze bestonden al lang voordat mensen over taal beschikten en bevinden zich in delen van de hersenen waar taal niet komt. Je kunt hier niet neuro-linguïstisch tegenop programmeren. De mentale modellen die ons wereldbeeld vormen hebben slechts invloed op een beperkt deel van onze geest, de grote meerderheid van processen staat er los van. Dit alles wil overigens niet zeggen dat het geheel onveranderlijk is, het vergt alleen een andere aanpak dan NLP biedt (voorbeeld).

Onze programmering
Het corrigeren van overtuigingen en denkpatronen kan zeker bijdragen aan positieve veranderingen in je leven. NLP lijkt mij hiervoor echter niet de meest logische keuze. Wanneer ik wil weten hoe psychologische processen werken (en daar hebben we het tenslotte over), wend ik mij tot de psychologie. Hier vind ik meer en meer accurate kennis over denkprocessen en communicatie dan waar dan ook. Dat de meeste leken dit niet doet verbaast mij overigens niet. De psychologie doet weinig om wetenschappelijke kennis op een begrijpelijke en praktische manier naar buiten te brengen (zoals NLP dat wel doet!). De meeste praktijkpsychologen (zoals therapeuten en organisatiepsychologen) zijn daarbij wetenschappelijk slecht onderlegd. Veel organisatiepsychologen die ik ken hangen ook NLP aan. Het ligt niet aan u dus.

Veel van de aannames van NLP zijn aantoonbaar onjuist (zoals zintuiglijk representatie systemen), andere werken aantoonbaar niet (zoals spiegelen, wat een tegengesteld effect blijkt te hebben – uitleg). Maar dat alles deert adepten meestal niet, want waar het natuurlijk om gaat is dat het werkt. Of zoals de oprichters Grinder en Bandler zelf schreven: “We zijn niet bepaald geïnteresseerd in wat waar is. Alleen wat bruikbaar is telt.” Maar dit is een uiterst problematische stelling. Adepten zien hun methode altijd werken. Artsen waren er ruim drieduizend jaar van overtuigt dat aderlaten een effectieve therapie is. Totdat iemand de moeite nam om het te onderzoeken, toen bleek het tegendeel. Artsen hadden die verkeerde overtuiging niet omdat ze dom, lui of van slechte wil waren. Wanneer we geloven dat iets werkt, zien we daar bevestiging van. Dit is gewoon hoe onze neurale netwerken geprogrammeerd zijn.

Kijk hier voor meer over brain based coaching


Evolutionair leiderschap op Wikipedia

januari 28, 2011

Er is nu een pagina over de evolutionaire leiderschap theorie (ELT) op wikipedia:

Evolutionaire leiderschap theorie beschrijft leiderschap vanuit een evolutionair perspectief. De evolutionaire psychologie gaat er van uit dat ons denken, voelen en doen het product zijn van aangeboren psychologische mechanismen. Deze mechanismen zijn geëvolueerd omdat ze de mens in staat stellen effectief om te gaan met uitdagingen die (direct of indirect) belangrijk zijn voor voortplanting en overleven (reproductief succes). De Evolutionaire leiderschap theorie stelt dat zowel leiden als volgen zijn geëvolueerd omdat zij van belang waren voor reproductief succes.

Lees verder >>