Waarom de praktijk meer theorie kan gebruiken

lectureIk houd van theorie. Lang heb ik dit als een handicap ervaren, want de praktijk zit niet echt te wachten op theorie. Theorie lijkt soms zelfs een vies woord. We willen vaardigheden en praktische richtlijnen, geen theoretisch geneuzel. Zelf zit ik meer op de lijn van Kurt Lewin, een van de grondleggers van de organisatie psychologie. Hij verwoorde het zo: ‘niets is zo praktisch als een goede theorie’. Laat ik dit illustreren aan de hand van leiderschap.

De zeven sleutels tot leiderschap
Overal vinden we boeken en artikelen waarin je de 3 – 5 – 7 of soms zelfs 101 principes van grote leiders leert. Dit soort lijstjes zijn zeer aantrekkelijk en ik laat mijzelf er ook vaak toe verleiden er een op te stellen. Een zo’n principe is nooit je machtsmiddelen te gebruiken. Dit wordt vaak neergezet als een zwaktebod waarmee je het eigen gezag ondermijnt. De interessante vraag is natuurlijk waarom dit zo is. Gaan we dieper in op de onderliggende logica van leiderschap, dan zien we dat niet macht het probleem is, maar dominantie. Er zijn echter vele manieren waarop leiders dominant kunnen zijn, zonder ooit hun machtsmiddelen te gebruiken. Er zijn ook situaties waarin juist het niet gebruiken van je machtsmiddelen ten koste van je gezag gaat. Veel van deze issues worden logisch wanneer je de onderliggende logica van leiderschap en dominantie begrijpt. Een goede theorie van leiderschap geeft je inzicht in hoe het werkt en helpt je daarmee te voorspellen wanneer het gebruik van macht wel of niet handig is.

Regels, richtlijnen en principes werken meestal goed bij standaard situaties. Wanneer je echter in moet spelen op complexe en dynamische situaties, dan ben je meer gebaat bij een begrip van hoe het werkt, de onderliggende logica. Kennis helpt je ook nieuwe oplossingen te vinden. Mensen waren bijvoorbeeld kansloos tegen besmettingsziekten tot we de onderliggende logica van ziekten begrepen. Pas toen kwamen we op simpele en effectieve interventies als handen wassen. Er is niets zo praktisch als een goede theorie.

Tijd voor theorie
Theorie is beschrijving van hoe iets werkt, of het nu om leiderschap, motivatie of om ziekten gaat. Hoe beter (sterker) de theorie hoe beter je deze kunt gebruiken om oplossingen te bedenken en keuzes te maken. Daarom vind ik het bijvoorbeeld belangrijker om tijdens een communicatie training uit te leggen hoe communicatie werkt, dan vaardigheden te trainen (het is sowieso een misvatting dat je in een training vaardigheid kunt ontwikkelen). Dieper inzicht in wat er nu eigenlijk gebeurt en hoe het werkt, inspireert nieuw gedrag en legt zo ook de basis voor de ontwikkeling van nieuwe vaardigheden.

Hoe komt theorie dan aan zo’n slechte naam? Om theorie vruchtbaar te laten zijn heb je twee dingen nodig: tijd en kwaliteit. Tijd heb je nodig om je theorie eigen te maken en om de vertaalslag te maken naar de praktijk. Dit vergt ook een zekere intelligentie en creativiteit. Het probleem is natuurlijk dat er steeds meer druk staat op mensen en alles steeds sneller moet. Er is gewoonweg geen tijd voor theorie. We moeten vandaag aan de slag, geen tijd voor bespiegeling. We willen weten van de drie take-aways zijn of de vijf principes die je morgen kan toepassen. Tijdsdruk maakt oppervlakkig en leidt tot simplistische oplossingen.

Theoretisch geneuzel
Het tweede probleem is kwaliteit, goede theorie. Neem leiderschap weer. Sla een psychologie boek open en je krijgt vijf verschillende theorieën die ook nog eens onderling tegenstrijdig zijn. Aan het eind van het boek of hoofdstuk weet je eigenlijk nog steeds niet wat leiderschap is. Als je dan aan de slag gaat, is het begrijpelijk dat je dit theoretisch geneuzel terzijde legt. Hetzelfde gaat op voor de meeste onderwerpen in de psychologie, van motivatie tot persoonlijkheid. Hier komt nu wel langzaam verandering in door de biologische benadering in de psychologie (neurowetenschappen en evolutionaire psychologie). Als ik tijdens een college moet uitleggen wat leiderschap is, dan doe ik dat in eerste instantie vanuit de evolutionaire psychologie, zodat de studenten de onderliggende logica begrijpen. Daarna leg ik de theorieën in het boek uit, zodat ze hun tentamen kunnen halen.

Tegenwoordig kan ik mijn ei prima kwijt in mijn werk. Ik geef post academisch onderwijs aan ervaren professionals. We hebben het over hoe het (bijvoorbeeld leiderschap) nu eigenlijk werkt – de onderliggende logica – en wat dit betekent in hun praktijk. Hoe kunnen ze hun uitdagingen beter begrijpen en hoe helpt dit inzicht hen om tot betere oplossingen te komen. Geen richtlijnen, vaardigheden of trucjes, maar verdieping van inzicht door sterke theorie.

Psychologie in organisatie

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s