De crisiskijk

crisisCrisis heeft niet alleen invloed op de portemonnee, maar ook op de manier waarop we in de wereld staan en hoe we tegen kansen en risico’s aankijken. Dit heeft ook gevolgen voor de beslissingen die we nemen en hoe effectief we zijn. Inzicht in dit subtiele psychologische mechanisme kan ons helpen beter naar onze uitdagingen te kijken.

Wist u dat in tijden van crisis mensen minder vaak de liefde bedrijven, maar dat gelijktijdig de verkoop van anticonceptiva toeneemt? De verklaring voor deze paradox ligt in een fenomeen dat ‘motivationele focus’ wordt genoemd. Ons brein heeft, net als dat van andere dieren, twee hoofdprioriteiten: onze belangen realiseren (zoals seks en eten) en gevaren vermijden (zoals opgegeten worden). Zijn er risico’s en/of gevaren, dan focust het brein zich op preventie. Dienen zich kansen aan, dan verschuift de focus naar promotie (kansen grijpen, doelen realiseren). De aandacht wordt zo dus strategisch gericht op preventie óf promotie. Maar waarom dan meer anticonceptiva gebruiken? In tijden van crisis ontstaat een preventiefocus: we zijn meer gefocust op het beschermen van wat we hebben en beperken van risico’s. Het gebruik van anticonceptiva past goed in die focus. Misschien doet de stress ons libido afnemen. Als we “het” doen, dan doen we “het” veilig. De preventiefocus beperkt zich dus niet tot geld, het wordt een algehele houding. Een economische crisis doet je risico op besmetting niet toenemen, toch heeft het invloed op gebruik van anticonceptiva. Wanneer ons brein op preventie is gefocust is het niet op zoek naar kansen en mogelijkheden, maar naar risico’s en gevaren. Mensen worden over de gehele linie minder creatief en ondernemend en meer gefocust op behoud

Jaren van economische crisis hebben bij velen een sterke preventiefocus gecreëerd waarbij de aandacht vooral uitgaat naar risico’s. Consumenten zijn onzeker over de toekomst en houden daarom de vinger op de knip. Het MKB investeert minder door onzekerheid over het koopgedrag van consumenten en het financieringsgedrag van banken. Banken geven minder krediet omdat ze zich zorgen maken over kredietwaardigheid van klanten. De overheid bezuinigt meer omdat de verwachte groei tegenvalt. Iedereen reageert op risico’s. Uiteraard zijn deze risico’s ook reëel, maar ze zijn slechts een deel van het verhaal. Zitten we in een preventiefocus, dan is het echter alleen dit verhaal dat zichtbaar is en belangrijk lijkt.

Kansen pakken
Er zijn ook ondernemers die tegen de stroom ingaan. Mexico heeft een enorme economische malaise achter de rug, maar de Mexicaan Carlos Slim bleef niet in een preventiefocus hangen. Hij bouwde een groot concern op, America Movil, en staat nu al 4 jaar achtereen bovenaan de Forbes lijst van rijkste mensen ter wereld. Ook in de overname van KPN kiest hij de aanval. KPN zit daarentegen in een duidelijke preventiefocus: ze denken in bedreigingen en reageren alleen met blokkades. Ze zien geen kans de regie over te pakken.

In onze moderne economie is de preventiefocus zelf een risico. Simpelweg risico’s beheersen en afwachten tot de storm over is werkt niet, we moeten actief op zoek naar kansen. Het tegendeel van de preventiefocus is wat wetenschappers een promotiefocus noemen: de aandacht is vooral gericht op kansen en mogelijkheden. Mensen met een promotiefocus, zoals Carlos Slim, zien niet alleen meer mogelijkheden zien, maar zijn ook meer gemotiveerd kansen te grijpen. Ze zijn proactief, creatief, ondernemend en optimistisch.

De waarde van pessimisme
Een cursus positief denken als oplossing voor de crisis? Dit is te kort door de bocht. Het groei-denken van economen en de “positief denken”-gekte hebben sinds de jaren ‘80 de promotiefocus tot een soort religie gemaakt. We zijn allemaal wel op een cursus geweest waar we geleerd hebben problemen als kansen te zien, onze dromen te volgen en het glas als half vol te zien. Mensen die van nature een sterkere preventiefocus hebben werden vooral weggezet als pessimisten die meer in zichzelf moesten geloven en meer positief moesten denken.

De economische crisis heeft ons laten zien dat een eenzijdige promotiefocus ons in grote problemen kan brengen. Risico’s kunnen niet straffeloos worden genegeerd. Ook de wetenschap heeft een inhaalslag gemaakt: het is duidelijk geworden dat een preventiefocus iets anders is dan een negatieve houding (die je moet afleren), maar dat dit een functionele en strategisch waardevolle houding is. Mensen met een sterkere preventiefocus blijken het op veel vlakken ook beter te doen dan de optimisten (mensen die van nature een sterke promotiefocus hebben). Zo maken ze minder fouten en zijn beter in het realiseren van plannen.

Optimale strategische focus
Wat we nodig hebben in om als organisatie succesvol te zijn is een optimale strategische focus: het juiste evenwicht tussen promotie- en preventiefocus. Dit evenwicht is nu vaak zoek, in veel organisaties heerst een te eenzijdige preventiefocus waardoor kansen gemist worden. Het gaat dan ook vooral om een verschuiving in de focus: meer promotiefocus is voor organisaties een kwestie van overleven.

Waar de optimale strategische focus ligt verschilt zowel per functie als per fase in het proces. In onderzoek wordt bijvoorbeeld gevonden dat bij voetbal de spits een sterkere promotiefocus heeft en de keeper meer een preventiefocus. We zien ook dat mensen met een promotiefocus eerder in actie komen, maar mensen met een preventiefocus de klus vaker afmaken (mensen met een promotiefocus stoppen bijvoorbeeld eerder met roken, maar mensen met een preventiefocus houden het langer vol). Een gezonde waardering voor het belang van de preventiefocus is ook een kwestie van overleven.

Focus veranderen
De eenvoudigste manier waarop we onze motivationele focus kunnen veranderen is door ons meer te focussen op de kansen of risico’s van een situatie. Onderzoek laat zien dat het simpelweg op een rijtje zetten van positieve uitkomsten of risico’s al een effect heeft op de manier waarop mensen er in zitten. Zit u er teveel met een preventiefocus in? Probeer even alle risico’s te negeren en alle mogelijke positieve uitkomsten op een rijtje te zetten.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s