To NLP or not…

januari 29, 2011

Mijn eerste kennismaking met NLP was toen ik na mijn studie ging werken. Neurolinguïstisch programmeren deden ze, mijn nieuwe collega’s. Een fractie van een seconde dacht ik met vakgenoten te maken te hebben. Mijn eigen achtergrond is cognitieve- en neuropsychologie, dus daar zat in ieder geval een linguïstische overlap. De term NLP kwam mij echter onzinnig over, een oneigenlijk gebruik van wetenschappelijke termen om iets mooier te laten lijken dan het is. Mijn nieuwe collega’s leken echter grote waarde te hechten aan deze methode, dus besloot ik mij over mijn eerste scepsis heen te zetten.

Ik begon te begrijpen waarom mijn collega’s zo enthousiast waren. NLP is een duidelijk methode met een aantal praktische technieken waar de beoefenaar mee in de weer kan. En er wordt een belangrijk punt gemaakt: onze overtuigingen vormen onze perceptie van de wereld en onszelf. Je bewust worden van waarom je op een bepaalde manier denkt en hoe je anders kunt denken is cruciaal voor persoonlijke verandering. Het blootleggen van overtuigingen en denkpatronen (modellen, schema’s etc.) vormt ook een centraal element in cognitieve therapie. Hier vond ik ook veel herkenning. Niet vreemd, want NLP is immers ook ontstaan vanuit de cognitieve psychologie.

De maakbare mens
NLP is zo’n 40 jaar geleden ontstaan in de beginfase van de cognitieve psychologie, een tijd waarin het idee van maakbaarheid hoogtij vierde. Het heersende dogma (overtuiging!) was dat alles is aangeleerd. Taal (het linguïstische) speelde hier een belangrijke rol in. Volgens verschillende denkers vormt taal onze realiteit. Zo zouden er bijvoorbeeld volkeren zijn die bepaalde kleuren niet zien omdat ze er de woorden niet voor hebben. Het is een optimistische overtuiging, het betekent dat we onszelf kunnen verbeteren en onze realiteit kunnen veranderen.  Een mooi voorbeeld zag ik laatst in de film Shallow Hal (2001). NLP exponent Tony Robbins, die in de film zichzelf speelt, legt de hoofdpersoon (de oppervlakkige Hal) uit dat ons schoonheidsideaal aangeleerd is en iets dat we kunnen veranderen.

Neuro-evolutie
De wetenschap heeft niet stilgestaan sinds NLP zo’n 40 jaar geleden zijn eigen weg ging. Vooral in de laatste 20 jaar heeft hersenonderzoek en het toepassen van evolutionaire principes in de psychologie tot een revolutie geleid in het denken over de menselijke geest. We weten onder meer dat ook mensen die geen woord voor de kleur rood hebben, wel degelijk de kleur rood zien. We weten ook dat schoonheidsidealen (wat mannen en vrouwen daadwerkelijk aantrekkelijk vinden, niet wat modeontwerpers graag zien) bijzonder universeel zijn. Zo universeel zelfs dat je ze kunt uitdrukken in wiskundige formules. Hoe we informatie verwerken lijkt niet zozeer bepaald te worden door ons wereldbeeld, maar vooral door hoe evolutie onze hersenen heeft vormgegeven. Mensen hebben bijvoorbeeld een neiging naar het negatieve, negatieve informatie verwerken we sneller en onthouden we beter. Dit heeft niks te maken met een negatieve kijk die we aangeleerd hebben. Het komt dat op een fysiologisch niveau negatieve informatie een voorkeursbehandeling krijgt. Het zit in de fysieke structuur van de hersenen (uitleg).

Deze ingebouwde patronen zijn meer dan primitieve reacties, het kan een manier van kijken, interpreteren en voelen zijn. Dit soort structuren bepalen bijvoorbeeld wat we eerlijk vinden, waar we boos over worden, wat we vies vinden en wat we aantrekkelijk vinden. Dit soort patronen zijn ook niet linguïstisch. Ze bestonden al lang voordat mensen over taal beschikten en bevinden zich in delen van de hersenen waar taal niet komt. Je kunt hier niet neuro-linguïstisch tegenop programmeren. De mentale modellen die ons wereldbeeld vormen hebben slechts invloed op een beperkt deel van onze geest, de grote meerderheid van processen staat er los van. Dit alles wil overigens niet zeggen dat het geheel onveranderlijk is, het vergt alleen een andere aanpak dan NLP biedt (voorbeeld).

Onze programmering
Het corrigeren van overtuigingen en denkpatronen kan zeker bijdragen aan positieve veranderingen in je leven. NLP lijkt mij hiervoor echter niet de meest logische keuze. Wanneer ik wil weten hoe psychologische processen werken (en daar hebben we het tenslotte over), wend ik mij tot de psychologie. Hier vind ik meer en meer accurate kennis over denkprocessen en communicatie dan waar dan ook. Dat de meeste leken dit niet doet verbaast mij overigens niet. De psychologie doet weinig om wetenschappelijke kennis op een begrijpelijke en praktische manier naar buiten te brengen (zoals NLP dat wel doet!). De meeste praktijkpsychologen (zoals therapeuten en organisatiepsychologen) zijn daarbij wetenschappelijk slecht onderlegd. Veel organisatiepsychologen die ik ken hangen ook NLP aan. Het ligt niet aan u dus.

Veel van de aannames van NLP zijn aantoonbaar onjuist (zoals zintuiglijk representatie systemen), andere werken aantoonbaar niet (zoals spiegelen, wat een tegengesteld effect blijkt te hebben – uitleg). Maar dat alles deert adepten meestal niet, want waar het natuurlijk om gaat is dat het werkt. Of zoals de oprichters Grinder en Bandler zelf schreven: “We zijn niet bepaald geïnteresseerd in wat waar is. Alleen wat bruikbaar is telt.” Maar dit is een uiterst problematische stelling. Adepten zien hun methode altijd werken. Artsen waren er ruim drieduizend jaar van overtuigt dat aderlaten een effectieve therapie is. Totdat iemand de moeite nam om het te onderzoeken, toen bleek het tegendeel. Artsen hadden die verkeerde overtuiging niet omdat ze dom, lui of van slechte wil waren. Wanneer we geloven dat iets werkt, zien we daar bevestiging van. Dit is gewoon hoe onze neurale netwerken geprogrammeerd zijn.

Kijk hier voor meer over brain based coaching

Advertenties

Evolutionair leiderschap op Wikipedia

januari 28, 2011

Er is nu een pagina over de evolutionaire leiderschap theorie (ELT) op wikipedia:

Evolutionaire leiderschap theorie beschrijft leiderschap vanuit een evolutionair perspectief. De evolutionaire psychologie gaat er van uit dat ons denken, voelen en doen het product zijn van aangeboren psychologische mechanismen. Deze mechanismen zijn geëvolueerd omdat ze de mens in staat stellen effectief om te gaan met uitdagingen die (direct of indirect) belangrijk zijn voor voortplanting en overleven (reproductief succes). De Evolutionaire leiderschap theorie stelt dat zowel leiden als volgen zijn geëvolueerd omdat zij van belang waren voor reproductief succes.

Lees verder >>


Hoe zinvol is spiegelen?

januari 28, 2011

Spiegelen is een populaire techniek om een connectie te maken in een gesprek. Wetenschappelijk onderzoek suggereert echter dat we dit beter kunnen laten.

Wanneer mensen een aansluiting hebben (rapport maken zoals dit ook mooi heet), gaan ze vrijwel automatisch elkaars gedrag kopiëren. Niet alleen hun lichaamshouding wordt hetzelfde, we zien ook synchroniteit ontstaan in manier van bewegen, praten en zelfs ademhaling. Recent hebben hersenwetenschappers ook de biologische basis van dit fenomeen ontdekt, de zogenaamde spiegelneuronen. Deze neuronen zijn verantwoordelijk voor het automatisch kopiëren van waargenomen patronen.

Systemen als NLP hebben het gegeven van spiegelen vertaald naar een techniek om rapport te maken. Het idee is eenvoudig. Wanneer er rapport is gaan mensen elkaar kopiëren, dus door te kopiëren kunnen we ook rapport maken. De realiteit is echter niet zo eenvoudig.

Routes door het brein
Actie en reactie kunnen via verschillende routes in ons brein tot stand komen. We hebben een snelle en een langzame route. De snelle route is via de zintuigen direct naar de centra die de reacties vormen, zoals emotionele en motorische centra. Het bukreflex is een voorbeeld van deze korte route: wanneer je plots iets op je hoofd ziet afkomen buk je vrijwel automatisch. Je hoeft het niet eens bewust waar te nemen, de informatie gaat rechtstreeks van de ogen naar motorische centra die de bukbeweging veroorzaken.

De langzame route gaat via de hogere centra waar denken en bewustzijn zich bevinden. Je neemt iets bewust waar, neemt een beslissing en reageert. De route van de zintuigen naar motorische centra gaat dan via de hoger gelegen centra. Een langere route dan bij het bukreflex. Wanneer je een knop moet indrukken wanneer je iets bewust waarneemt (lange route), duurt dit over het algemeen meer dan 250 milliseconden. Via de korte route kunnen we daarentegen in minder dan 25 milliseconden reageren.

Bedriegers ontmaskeren
Automatisch spiegelen is een proces dat de korte route volgt. In een studie werd een reactiesnelheid van 21 milliseconden gevonden bij dit type spiegelen. Spiegelen als techniek vergt (hoe zeer je het ook traint) een minimum van 250 milliseconden. Dit is een verschil van 230 milliseconden, een fractie van een seconde langzamer. Een dergelijk verschil is te klein om bewust op te merken, dus weinig interessant zou je zeggen. De hersenen merken dit verschil echter wel op.

Een van de belangrijkste sociale uitdagingen voor de mens is in kunnen schatten of iemand te vertrouwen is. Voor onze voorvaderen was dit van levensbelang en evolutie heeft de hersenen gevoelig gemaakt voor signalen van misleiding. Een verschil van 230 milliseconden is een signaal dat er iets mis is met de synchronisatie en kan daarom wijzen op misleiding of manipulatie. We nemen dit verschil niet bewust waar, maar onze hersenen pikken het wel degelijk op. Spiegelen als techniek kan mensen daardoor het gevoel geven dat er iets niet goed is en zo het tot stand komen van rapport frustreren. Dit is ook wat is gevonden in onderzoek naar spiegelen. Wanneer er werd gespiegeld hielden mensen uiteindelijk een negatiever gevoel over aan het gesprek.

Echt luisteren
Bewust spiegelen heeft zo een tegengesteld effect van wat er mee beoogd wordt. Maar waarom is het dan zo populair en ervaren zoveel mensen het als effectief? Technieken die mensen het gevoel geven grip te hebben over sociale situaties zijn altijd erg populair, los van of ze werken. Astrologie geeft bijvoorbeeld een duidelijk raamwerk om mensen te begrijpen en blijft immens populair ook al is vaak en afdoende aangetoond dat er geen enkele relatie is tussen sterrenbeeld en persoonlijkheid. Dat mensen technieken als effectief ervaren die het niet zijn is ook geen onbekend fenomeen in de psychologie.

Spiegelen als techniek heeft nog een ander belangrijk nadeel. De capaciteit van onze aandacht is beperkt. Wanneer we een deel van de aandacht besteden aan spiegelen, is dat aandacht die we niet voor de ander hebben. Een van de belangrijkste technieken om rapport te maken is open en oprechte aandacht voor de ander. Echt luisteren. Mensen merken wanneer je dit doet en interpreteren het (onbewust) als een positieve intentie. Vergeet dus dat spiegelen, en probeer meer aandacht te hebben voor de ander.

Meer over brain based coaching >>


Brain Based Coachen

januari 27, 2011

Als psycholoog met een biologische achtergrond voel ik mij af en toe een vreemde eend  tussen coaches en trainers. Niet zelden loop ik tegen overtuigingen aan die niet geheel  stroken met wat we weten over de hersenen. Een voorbeeld is het idee dat we maar 10% van onze hersenen gebruiken. Het probleem van dit idee is dat de hersenen werken volgens een use-it of lose-it principe, alles wat je niet gebruikt sterft gewoon af. Dit voorbeeld heeft echter niet zoveel invloed op de praktijk van coachen, maar andere ideeën hebben dit wel degelijk.

Neem het idee dat wij altijd onze eigen reacties kiezen. Je bent boos omdat je daarvoor kiest. Het probleem is echter dat het deel van onze hersenen dat beslissingen maakt geen controle heeft over het deel van onze hersenen waar emoties ontstaan. Veel informatie vanuit onze zintuigen gaat rechtstreeks naar die emotionele centra, zonder langs het bewustzijn te komen. Opeens voel je jezelf droevig of boos, soms zonder enig idee waarom.

Denken en voelen
Het idee dat je altijd je eigen reactie kiest klopt niet met hoe onze hersenen werken en kan het probleem zelfs erger maken. Je wordt bijvoorbeeld boos op jezelf omdat je weer boos bent geworden. Een dieper begrip van hoe emotie en denken samenhangen kan helpen effectiever met emoties om te gaan. Het feit dat je bijvoorbeeld boos wordt betekent niet dat je maar om je heen moet gaan slaan. Je hebt een keuze in hoe je met die emotie om gaat. Er zijn bijvoorbeeld technieken om de intensiteit te managen en controle over aandacht en denken kan helpen de emotie bij te sturen.

Een dieper begrip van de werking van emoties kan ook helpen tot een dieper inzicht in jezelf te komen. De biologische functie van emotie is ons te bewegen om onze menselijke belangen te beschermen of te realiseren. Deze menselijke belangen worden ook wel biosociale doelen genoemd en vormen de basis voor emoties en motivatie. Sociale acceptatie is voor ons als groepsdier bijvoorbeeld een belangrijk biosociaal doel. Afwijzing is iets dat we moeten vermijden en doet dus pijn, letterlijk. Afwijzing activeert dezelfde delen van onze hersenen die betrokken zijn bij fysieke pijn.

Brain based
Al onze persoonlijke doelen zijn uiteindelijk gefundeerd in biosociale doelen. We willen bijvoorbeeld het beste uit onszelf halen omdat dit voor ons als groepsdier belangrijk is. Op deze manier kunnen we de groep succesvol maken en onze positie er in optimaliseren. Dit is niet de overweging die we zelf maken, ook niet onbewust. Het is een overweging die zit in de manier waarop evolutie de hersenen in elkaar heeft gezet. Frustratie van deze biosociale doelen leid onherroepelijk tot stress en psychologische problemen. Emotionele problemen en problemen rond motivatie kunnen we daarom altijd terugleiden naar problemen met deze biosociale doelen.

Brain based coachen (BBC) is ontwikkeld om coaches te helpen effectiever te worden door een beter begrip van hoe de hersenen werken. Belangrijke elementen in BBC zijn onder meer:
> Dieper begrip van biosociale doelen
> De samenhang tussen emotie, denken en bewustzijn
> Hoe de hersenen automatisch reageren op (sociale) situaties

Kijk hier voor de cursus en de introductie


Natuurlijk werken

januari 20, 2011

Leuke presentatie over natuurlijk werken