De alpha manager

februari 26, 2010

Sociale diersoorten hebben over het algemeen een dominantiehiërarchie waarin het sterkste mannetje (het alpha mannetje) de groep domineert. Dit lijkt bij mensen niet veel anders, organisaties hebben vaak wel iets weg van een apenrots. Toch wordt menselijk leiderschap van nature niet door dominantie bepaald. Er is iets in moderne organisaties dat de aap in ons naar boven haalt. En dit maakt organisaties ook minder effectief.

Voor chimpansees heeft carrière grote voordelen. Het alpha mannetje neemt al snel de helft van alle seks binnen de groep voor zijn rekening. En dit is uiteraard de biologische bottom line! Chimpansees zijn dan ook geobsedeerd met hun carrière en grijpen elke kans aan om hun positie in de groep te verbeteren. Menselijke leiders worden nog wel eens vergeleken met deze alpha mannetjes. Maar deze vergelijking gaat fundamenteel mank. Hier zijn twee redenen voor: monogamie en synergie.

Monogamie In tegenstelling tot chimpansees zijn mensen redelijk monogaam. Dit betekent dat voor de man dat een betere sociale positie niet tot heel veel meer seks leidt (hoeveel directeuren nemen de helft van alle seks op het kantoor voor hun rekening?). Carrière heeft zo veel minder evolutionair voordeel dan bij onze harige neefjes.

Synergie De kracht van mensen ligt vooral in de complexiteit en effectiviteit van zijn samenwerking. Samen kunnen ze veel meer dan apart: synergie. Samenwerking maakt het echter ook moeilijk voor een individu om de groep te domineren. Hoe sterk en gemeen hij ook is, hij is altijd zwakker dan de groep. Dominantie creëert daarbij belangentegenstellingen binnen de groep (tussen de dominanten en gedomineerden) en ondergraaft zo synergie. Mensen hebben daarom geen belang bij dominante leiders. Kijken we naar menselijke groepen die nog leven zoals onze voorouders (jager-verzamelaars als de !Kung in zuidelijk Arika), dan zien we dat deze altijd egalitair georganiseerd zijn. Er zijn wel leiders, maar wanneer deze de groep willen domineren en macht uitoefenen worden ze belachelijk gemaakt en niet zelden vermoord. De leider kent zijn plaats, de macht ligt bij de groep.

Leiders vervullen een belangrijke rol. Een groep met een goede leider is effectiever dan een zonder. Hier zit de evolutionaire logica van het volgen: wanneer een leider de prestatie van de groep doet toenemen, is het in het belang van de groepsleden de autoriteit van de leider te accepteren. Zij worden er zelf immers beter van. De leider krijgt dan gezag. Krijgen ondergeschikten echter het gevoel dat de leider geen toegevoegde waarde heeft of misbruik van zijn positie maakt, dan verliest hij automatisch dit gezag. Uit onderzoek komt ook naar voren dat expertise en integriteit belangrijke voorspellers zijn voor de effectiviteit van een leider.

Carrière Waarom lijken moderne organisaties dan zo op een apenrots? Sinds zo’n 12.000 jaar (een korte periode in onze evolutonaire geschiedenis) zijn menselijke organisaties drastisch veranderd. In de meerderheid van moderne organisaties ligt alle macht bij de leidinggevende. Hij beslist en beoordeeld immers. En een beetje directeur verdient daarbij makkelijk 20 keer zoveel als de postkamermedewerker, verschillen die in de menselijke geschiedenis ongekent waren. Hiermee zijn we terug op de apenrots en krijgt carrière weer grote voordelen. Mensen worden zo weer een beetje chimpansees.

De moderne situatie is in veel opzichten strijdig met de instincten voor leiden en volgen. Recent onderzoek laat zien dat 60 tot 70% van de mensen de relatie met hun baas als het meest stressvolle aspect van hun werk zien. En dit brengt grote risico’s met zich mee voor de effectiviteit van de groep. Willen we mensen beter en prettiger laten werken, dan is het belangrijk meer rekening te houden met de menselijke natuur. We moeten weer terug naar leiders met gezag.

Leiderschap ontwikkelen? Lees meer >>
Meer weten over evolutie en werk: bestel hier Darwin voor Managers
Doe mee aan wetenschappelijk onderzoek naar leiderschap >>

Advertenties