Hebzucht

december 8, 2008

“Greed is good”. Deze quote uit Oliver Stone’s Wall Street (1987) is actueler dan ooit, omdat deze mentaliteit vaak als de oorzaak van de kredietcrisis wordt gezien. Gordon Gecko, de hoofdpersoon in Wall Street verklaard zich nader: “Greed works. Greed clarifies, cuts through, and captures the essence of the evolutionairy spirit”. Bij mensen is het echter niet zo eenvoudig.

Zou jij een vriend een hypotheek verkopen waarvan je weet dat deze hem in de problemen zal brengen? Uiteraard niet. Evolutie heeft sociale instincten bij ons ingebouwd die ons er van weerhouden dit soort dingen te doen bij mensen uit onze eigen groep. Eerlijkheid is een menselijk instinct. Het stelt ons in staat de waarde van samenwerking op lange termijn te maximaliseren (ik help jou, een andere keer help jij mij en uiteindelijk zijn we beide beter af). Er zijn slechts een paar andere diersoorten die dit unieke principe hebben ontdenkt, waaronder chimpansees en vampier vleermuizen.

Waarom worden toeristen vaak bedonderd met prijzen? Omdat je ze waarschijnlijk nooit meer terugziet. Bedrog levert op korte termijn vaak meer op. Wanneer er geen lange termijn perspectief is, is dit biologisch gezien de beste oplossing. Eerlijkheid heeft ook alleen betrekking op je eigen groep, daarbuiten roven en moorden mensen er van nature stevig op los. Moord is een van de belangrijkste doodsoorzaken onder jager verzamelaars. Waarom delen als je iemand ook zijn hersens in kan slaan en hem bestelen? Oneerlijkheid is net zo goed een instinctieve reactie als eerlijkheid. Wat functioneel is, is afhankelijk van de situatie.

Moderne situatie
De kracht van onze moderne samenleving is dat we het gevoel van gemeenschap hebben weten uit te breiden naar de mensen die we niet kennen. Hierdoor heeft de winst van samenwerking enorm kunnen toenemen. Alle vooruitgang die we in de laatste paar duizend jaar hebben gezien is ontstaan omdat mensen op steeds grotere schaal en steeds intensiever samenwerken.

Vriendschap werkt omdat er vertrouwen is. Vooruitgang wordt mogelijk doordat er op steeds grotere schaal vertrouwen wordt gecreëerd, onder andere door wetten en straffen. Straf heeft niet tot doel gedrag te corrigeren, maar vertrouwen te creëren. Het geeft een signaal dat er een gemeenschap is die oneerlijkheid niet accepteert. Er kan alleen vertrouwen zijn als er ook consequenties zijn aan het schaden er van.

Topmanagers
Topmanagers van moderne organisaties hebben steeds minder binding met de organisaties waar ze voor werken. Vroeger klommen de grote bazen vaak op in de organisatie die ze leidden en waren zo een onderdeel van een gemeenschap. Tegenwoordig is er een markt voor topmanagers. Dit creëert een andere mindset tegenover de gemeenschap (organisatie) waarin (vanuit het instinct) het lange termijn belang minder zwaar weegt. We zien dit ook terug in het feit dat de gemiddelde levensduur van organisaties afneemt. Maar er is nog een ander gegeven dat vanuit evolutionair perspectief zeer belangrijk is; er zijn geen consequenties.

Een tijdje terug las ik dit berichtje op een nieuwssite “De directeur van Thuiszorg Amsterdam kreeg bij zijn ontslag een gouden handdruk mee van maar liefst 6,5 ton. De organisatie was zo goed als failliet, ontsloeg veertig mensen en had een miljoenenschuld”. De beloningsstructuur maakte dat het functioneren van de directeur geen zware consequenties had voor zijn eigen lange termijn belangen. Deze zijn immers afgedekt door de gouden handdruk en de afwezigheid van strafmaatregelen. Deze situatie geeft een duidelijke boodschap aan ons instinctieve brein; greed is good.

In het moderne bedrijfsleven wordt steeds meer een situatie gecreëerd die het slechtste in mensen bovenhaalt. De financiële constructies die aan de kredietcrisis ten grondslag liggen weerspiegelen een instinctieve reactie (greed) die in strijd is met het belang van de gemeenschap. En zoals we kunnen zien lijd de gemeenschap er ook daadwerkelijk onder. Het feit dat de verantwoordelijken niet hard gestraft worden schaad het vertrouwen alleen maar verder.

(uit een onderzoek van TNS/Nipo blijkt dat 89% van de ondervraagden vind dat bankiers die onzurgvuldig met spaargeld omgaan strafrechtelijk vervolgd moeten worden)

Meer weten over evolutie en werk: bestel hier Darwin voor Managers

Advertenties