Om mensen te begrijpen moet je hun belangen begrijpen. Deze bepalen uiteindelijk welke keuzes ze maken en waar ze zich voor inzetten. Maar wat zijn de belangen van mensen eigenlijk?
De mens is vooral een sociaal dier. Door samen te werken konden mensen beter voedsel verzamelen en waren ze minder kwetsbaar voor roofdieren. Het leven in de groep verhoogde de overlevingskansen van het individu aanzienlijk. Mensen hebben daarom een basaal evolutionair belang deel uit te maken van een groep. Om je positie in de groep veilig te stellen moet je waarde hebben voor de groep. Heb je geen waarde, dan heeft het voor anderen immers ook geen zin met je samen te werken. Het is daarom belangrijk bij te kunnen dragen en zo waarde te hebben. Kun je niet bijdragen, dan voel je jezelf nutteloos. Hoe groter je waarde voor de groep, hoe zekerder je positie. Er zijn nog andere voordelen bij een hoge bijdrage, maar voor we hier op in gaan kijken we eerst naar een nadeel.
Wederkerigheid
Het is natuurlijk niet de bedoeling dat jij alles doet, anders heeft samenwerking ook geen toegevoegde waarde meer. Waar mensen samenwerken is er altijd de mogelijkheid dat iemand er misbruik van maakt (alleen haalt en niet bijdraagt). Dit is altijd een risico voor samenwerking. De oplossing die evolutie voor dit probleem heeft gevonden heet wederkerigheid. Als iemand iets voor ons doet voelen we ons dankbaar, wat motiveert iets terug te doen. Maakt iemand misbruik van je, dan wil je genoegdoening. Veel van onze belangen en motivaties hangen samen met dit principe van wederkerigheid. We vinden het bijvoorbeeld belangrijk om als eerlijk te worden gezien (zelfs al zijn we het niet), omdat dit de kans verhoogt dat anderen met je willen samenwerken.
Positie
Bovenmatig bijdragen heeft echter ook een voordeel. Het feit dat je bovenmatig kan bijdragen maakt je op meerdere vlakken interessant voor anderen. Het wordt voor anderen interessanter om met jou samen te werken of jouw voorbeeld te volgen. Mensen die meer waarde voor de groep hebben, hebben meer aanzien (ook letterlijk, de ogen zijn vaker op hen gericht). Hun positie in de groep is beter. Deze betere positie vertaald zich naar allerlei voordelen, waarvan de belangrijkste in de huwelijksmarkt liggen. Als hoge presteerder ben je een interessanter partner voor de andere sekse. Menselijke partnerrelaties zijn in de basis een economisch verband. Wederzijdse steun en gezamenlijke investering verhoogd de overlevingskansen van het nageslacht. Meer aanzien verhoogd ook je waarde als partner en geeft zo toegang tot meer waardevolle partners. Sociale positie (aanzien) is daarom extreem belangrijk voor mensen. Het gaat natuurlijk om relatieve positie: waar sta jij ten opzichte van anderen. Mensen zijn ook continu bezig zichzelf te vergelijken en in te schatten waar zij staan ten opzichte van anderen.
Dominantie
Sociale positie hangt nauw samen met het veel oudere mechanisme van dominantie. De meeste sociale dieren hebben een veel eenvoudiger manier om sociale positie te verkrijgen: bruut geweld. Dieren handelen over het algemeen alleen vanuit het eigen belang en het is niet in dit belang het op te nemen tegen een sterker dier. Het sterkste dier is zo automatisch de baas. Zo kan het dat de alpha male in een chimpansee kolonie in z’n eentje 80% van alle vrouwtjes bevrucht. Dominantie is zo een zwaarwegend evolutionair belang. Bij mensen ligt dit echter iets gecompliceerder. Wij werken nauw samen en niemand is sterker dan de groep. Mensen zijn daarom van nature vrij egalitair. Krijgen we echter de mogelijkheid om macht uit te oefenen over de groep, dan hebben we een zwaar wegens evolutionair belang om dit te doen. Macht is begeerlijk en corrumpeert. Maar om goede evolutionaire redenen.
Dimensies
We kunnen de menselijke belangen beschrijven in twee dimensies: verbinding en positie. Verbinding heeft betrekking op je relatie met anderen. Wanneer je een sterk sociaal netwerk hebt met hechte relaties, dan is de verbinding sterk. Positie heeft betrekking op je aanzien of waardering in de groep. Hoe meer mensen waarde hechten aan je mening en je volgen, hoe hoger je positie.
Wanneer je veel macht hebt zullen veel mensen naar je luisteren en in die zin is je positie hoog. Het is dan ook in je belang zoveel mogelijk macht te verzamelen en hier zo hard mogelijk aan vast te houden. Maar aangezien macht over het algemeen gebruikt wordt om de eigen belangen te dienen, zal dit tot weerstand leiden, het immers niet eerlijk (het belang van wederkerigheid). In die zin gaat macht over het algemeen samen met zwakke verbinding (de baas als gezamenlijke vijand). Om die reden kunnen mensen toch afzien van het gebruik van macht.
Evolutie programmeert hersenen zo dat alles wat je evolutionaire belangen ten goede komt je goed doet voelen en alles wat ten koste van je evolutionaire belangen gaat doet je slecht voelen. Verlies van positie of verbinding veroorzaken negatieve emoties, verbetering van positie of verbinding creert positieve emoties. Mensen worden daarom altijd gemotiveerd door kansen om positie of verbinding te verbeteren (meer over de werking van motivatie).
Links: Lees meer hierover in Darwin voor managers | Verbeter prestatie en motivatie in uw organisatie | Cursus brain based coachen
